Health

व्यायाम

व्यायाम      स्निग्ध आहार (तुपतेलयुक्त) आहार घेणारया लोकांनी व बळकट लोकांनी थंडीच्या काळात व वसंत रूतूमध्ये आपल्या शक्तीच्या निम्मा व्यायाम करावा. व इतर काळात म्हणजे पावसाळ्यात व उन्हाळ्यात शरीराचे बल कमी असल्याने अल्प व्यायाम करावा किंवा व्यायाम करू नये. व्यायाम आणि मेहनत (exertion) यात basik फरक आहे. व्यायाम हा शरीराचे बल वाढवतो तर exertion मुळे… Continue reading व्यायाम

Ayurved · Health · Uncategorized

मुळव्याध

मुळव्याध           सामान्यत: मुळव्याधीची लक्षणे दिसेपर्यंत कुठल्याही प्रकारचे चिकित्सा घेतली जात नाही. शौचाच्या मार्गाने रक्त पडत असेल तर स्वभावपरमवादाने ते दुरूस्त होण्याची वाट पाहीली जाते म्हणजे शरीराने स्वतः जीव रूपी रक्ताचा अटकाव करावा हे म्हणता येईल. पण शरीरबलापेक्षा व्याधी बल अधिक असेल तर मग रक्त पडण्याचे थांबत नाही मग औषधी उपचार… Continue reading मुळव्याध

Health

व्यसन

व्यसन       व्यसनी पदार्थांची नावे सांगण्याची गरज नाही ते सर्वांनाच माहीति आहेत.व्यसनांचा शरीरावरील परिणाम काय ते पाहणे महत्वाचे….. व्यसनांच्या सेवनाने शरीरातील मुळ रक्त बिघडते.रक्त सर्व शरीरात प्राणवायु (oxygen) चा व आहाररसाचा पुरवठा करते.जर पुरवठा करणारे रक्तच दुषीत असेल तर प्राणवायु व आहाररस शरीरात योग्य मात्रेत पोहचत नाही परिणामी व्यसने असणारया लोकांत कांळवडलेपणा येतो… Continue reading व्यसन

Ayurved

किडनीचे आजार

किडनीचे आजार   निद्रानाशो वह्निमान्द्यं च शोथोनेत्रे चास्येषादयोर्वक्करोगे| नाडीस्तब्धावेगमुक्ताथचोष्णात्वाचं रौक्ष्यं पुर्वरूपं प्रदिष्टम्|| भै.र. रात्री झोप व्यवस्थित न लागणे, भुक कमी होणे, डोळ्याभोवती तोडांवर पायांच्या ठिकाणी सुज येणे, नाडीची स्तब्धता उष्णता वेग आदी वाढणे, त्वचेवर कोरडेपणा येणे ही सर्व लक्षणे भविष्यात होणारया किडनीच्या आजारांची सुचना मनुष्यात करतात. किडनीचे आजार उत्पन्न होण्यापुर्वीच पुर्वरूपात योग्य चिकित्सक विषयक सल्ला… Continue reading किडनीचे आजार

Ayurved

विविध तेलांचे गुणधर्म

विविध तेलांचे गुणधर्म

तैलं स्वयोनिगुणकृद्वाग्भटेनाखिलं मतम्||
अतः शेषस्य तैलस्य…..स्वयोनिवत्|| सार्थ भावप्रकाश

    तेल ज्या पदार्थांपासुन बनविले असेल त्या पदार्थांप्रमाणे तेलाचे गुणधर्म असतात असे वाग्भटाचार्यांनी सांगितले आहे…
खाण्यासाठी कुठले तेल वापरावे हा नेहमी विचारला जाणारा प्रश्न. वरील सुत्रात या प्रश्नाचे उत्तर आहे.
तिळाचे तेल खाण्यास निषिध्द सांगितले आहे पण अभ्यंगासाठी उत्तम असते.
मोहरीचे तेल उष्ण (गरम) गुणात्मक असते त्यामुळे थंड प्रदेशात मोहरी तेलाचा वापर होतो.उदा. उत्तर भारतात थंडीपासुन संरक्षणार्थ मोहरीच्या तेलाचा वापर होतो.
नारळ समुद्रकाठावर उगवतात आकाशिय गुणधर्माचे असल्याने जास्त पाऊस पडणारया दमट वातावरणात उपयोगी ठरतात. कोकण किनारपट्टी भागात खोबरयाच्या तेलाचा वापर शरीरासाठी उपयोगी ठरतो.
जवसाचे तेल व करडई तेल हे दोन्ही गरम गुणधर्माचे पाककाळात तिखट असल्याने डोळ्यांकरिता अहितकर आहेत.
शेंगदाणा व सुर्यफल सर्वत्र पिकतात. साहजीकच त्यांचे तेल खाण्यासाठी आपल्या भागात सर्वात प्रशस्त असते.
बादामाचे खसखस आंदी पौष्टीक पदार्थापासुनचे बनविलेले तेल बलवर्धक असते.
गेल्या काही वर्षात सर्वत्र पसरलेले तेल म्हणजे सोयाबीन तेल. सोयाबीन हा खुपच जड पदार्थ. याला शाकाहारींचे मटण असेही म्हणतात. सोयाबीन पचावयास जड असल्याने त्यापासुन बनलेले तैलही पचावयास जड होते. काळानुरूप लोकांचा आहार श्रम नसल्याकारणाने कमी होत आहे. त्यामुळे सोयाबीन तेलाचा उपयोग श्रम भुक चांगली असतानाच जास्त उपयोगी..
दोन किंवा अधिक तेल एकत्र मिसळुन खाणे. हे गुणधर्माच्या चष्म्याने पाहता येत नाही. संयोगाचा परिणाम गुणधर्म काय होतो हे रूषिमुनीच सांगु शकतात. संयोग मुनिरेव जानाति |
एकाच तेलाचा वापर वारंवार तळण्यासाठी किंवा इतर प्रकारे करणे हे संस्कार विरूध्द होते. अशा तेलापासुन बनविलेले पदार्थ विरूध्द संस्काराचे बनतात. जे विरूध्द आहारसेवन जन्य आजारांची निर्मिती करू शकतात..
 तुप व तेल संस्कारीत पदार्थ 
ह्रद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः||
वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टीप्रसादनाः|
विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः||
उष्णा मारूतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्त्वक्प्रदुषणाः| सु.सु.४६
तुपाच्या संस्काराने बनविलेले पदार्थ मनास आनंद देणारे, सुगंधी, पचावयास हलके, वातपित्तनाशक, बलवर्धक, वर्ण आणि दृष्टीसाठी हितकारक असतात.
तर तेलाच्या संस्काराने बनविलेले पदार्थ विदाहकर (जळजळ निर्माण करणारे), पचावयास जड, पचनाचा शेवटी तिखट बनणारे, गरम, वात आणि दृष्टीसाठी अहितकारक, पित्तवर्धक आणि त्वचेकरिता हानीकारक असतात…
श्री विश्वसंस्कृती आयुर्वेद चिकित्सालय पंचकर्म केंद्र
पावडेवाडी नाका
नांदेड
वैद्य गजानन मॅनमवार
9028562102, 9130497856
GarbhaSanskar

सुप्रजनन – आयुर्वेदाच्या चष्म्यातून

सुप्रजनन – आयुर्वेदाच्या चष्म्यातून गर्भावस्थेत किंवा प्रसूतीच्या दरम्यान माता-बालक मृत्यूचे प्रमाण अन्य देशांच्या तुलनेत भारतात सर्वाधिक आहे. लोकसंख्येच्या मानाने अपुऱ्या वैद्यकीय सुविधा हे त्याचे एक महत्वाचे कारण नक्कीच आहे. त्याशिवाय मुलीचे लग्नाचे वय हा देखील दुसरा मुद्दा लक्षात घेतला पाहिजे. आयुर्वेदानुसार पुत्रप्राप्तीसाठी मुलीचे वय १६ वर्ष तर मुलाचे २१ वर्ष असावे. ह्या वयात गर्भधारणा झाली… Continue reading सुप्रजनन – आयुर्वेदाच्या चष्म्यातून

GarbhaSanskar

सुप्रजनन : वैज्ञानिक दृष्टीकोन

सुप्रजनन : वैज्ञानिक दृष्टीकोन लेखक – प्रा. वैद्य सुभाष मार्लेवार (आयुर्वेद वाचस्पति) सहयोगी प्राध्यापक, पोदार वैद्यक महाविद्यालय व रुग्णालय, वरळी, मुंबई. +917738086299 +919819686299 आपले अपत्य शारीरिक, मानसिक व बौद्धिकदृष्ट्या उत्तम असावे हे प्रत्येक स्त्रीचे स्वप्न असते, त्याशिवाय ती स्वत:ला अपूर्णच समजते. केवळ आई होणे ही एकच जबाबदारी तिच्यावर नसते तर आजच्या धावपळीच्या जीवनात ‘एक अपत्य–सुखी… Continue reading सुप्रजनन : वैज्ञानिक दृष्टीकोन